All posts in category Bulgaristan

Ortak Geçmişin İzinde: Sofya’dan Sofya’ya 11 Gün Bulgaristan Gezisi-Melnik’den Bansko’ya

Pirin Dağları’nın eteklerine gizlenmiş, Yunanistan sınırına bir taş atımı mesafedeki Melnik, resmiyette Bulgaristan’ın en küçük şehri unvanını taşıyor. Ancak Arnavut kaldırımlı sokaklarına adım attığınızda, buranın kağıt üstündeki unvanından çok daha fazlası olduğunu; zamanın durduğu bir kasaba olduğunu anlıyorsunuz. Gezi adetimiz olduğu üzere kahvaltı öncesi ve sabahın erken saatlerinde, güneş ışıkları Melnik üzerine henüz yeni düşmeye başlamışken bu güzel şehri yeniden keşfetmeye çıktık.

Yürüyüşümüzü bu sefer Kordopulov Evi-Melnik Piramitleri yönüne değil de ters tarafa, içinde bir heykelin bulunduğu parka doğru yaptığımızda bir taş köprüye rastladık. Zamana meydan okuyan ve tarihi Roma dönemine kadar uzanıp, Osmanlı’nın asırlarca onarıp kullandığı bu köprü, bana Melnik’in sadece şarabıyla değil, ilginç tarihini de konu etmem gerektiğini hatırlatıyor. Zira bu taşlarla döşeli köprünün altından akan sular; bir zamanlar bunca zenginlik içinde yaşanırken Osmanlı’ya karşı başkaldıran Bulgar Ulusal Uyanışını (Vazrajdane), o ihtilalin deli fişek liderlerini ve Balkanlar’ın en kaotik dönemini fısıldıyor.

Sizi satırlar arasında bazen tarih derslerine götürüp yazıyı uzatıyor olabilirim ama beni mazur görün! Şuna tüm kalbimle inanıyorum: Bir yeri sadece görmek turistlerin, oranın taşındaki ve toprağındaki hikayeyi bilerek gezmek ise gerçek gezginlerin işidir. Gezekalın sitesinin de en büyük iddiası budur. Melnik’in sokaklarında basıp geçtiğimiz o taşların hikayesini bilmeden yürümek, buradaki hikayeden hareketle Bulgar Ulusal Uyanışına ve dolaylı olarak da Bulgaristan’daki bizim tarihimize dair fikir sahibi olmamak güzel kasabaya, Bulgaristan’a ve hatta Osmanlı’ya haksızlık olur. Osmanlı’nın yönetimi altındaki ulusları düşününce bence dönemin en fazla imtiyaza sahip olmuş ve Anadolu insanına göre daha varlık içinde yaşamış bu coğrafya insanını isyana teşvik eden sebepler nelerdir? Yol boyu heykellerini göreceğimiz Vasil Levski, Hristo Botev kimlerdir? Bunları öğrenerek Bulgaristanı gezmeniz tartışmasız şekilde doğru olacaktır.

Bugün yaklaşık 200 kişinin yaşadığı bu sessiz coğrafyada, Osmanlı döneminde binlerce insanın bir arada yaşadığı, imparatorluğun ve Avrupa’nın en önemli şarap ticaret merkezlerinden biri olduğu gerçeğini öğrenmek benim için çok ilginç bir bilgiydi. Melnik’in bu altın çağını ve o dönem Balkanlar’ı kasıp kavuran özgürlük mücadelesinin trajik yüzünü anlamak için rotayı yeniden kasabanın en görkemli yapısına, aşağıda fotoğrafını gördüğünüz Kordopulov Evi’ne çevirmek gerekiyor. Sabah yürüyüşümüzden objektifime yansıyan huzurlu Melnik kareleriyle sizi baş başa bırakırken, arka planda bu taş sokakların fısıldadığı o gerçeği; Bulgar Ulusal Uyanışı’nın, devrimci Yane Sandanski’nin ve Kordopulov ailesinin kesişen trajik öyküsünü anlatmaya başlayayım.

Bu konağın duvarları arasında yaşananlar ilk bakışta birer ayrıntı gibi görünse de, aslında Balkanlar’ın o en kaotik, en karanlık dönemine kelimenin tam anlamıyla ışık tutuyor.

1754 yapımı bu devasa konak, Osmanlı sivil mimarisiyle Venedik estetiğini buluşturan, altı kayalara oyulmuş tonlarca kapasiteli şarap mahzenleriyle dolu bir mühendislik harikası. Evin son sahibi Manolis Kordopulov, Fransa’da eğitim almış entelektüel bir Rum şarap tüccarıymış.

Onun hikayesini trajik kılan ise 20. yüzyılın başında Balkanlar’ı saran Osmanlı karşıtı isyan dalgasında aldığı risklerdi. Manolis, dönemin en radikal örgütlerinden İç Makedon-Edirne Devrimci Örgütü’ne (IMRO) kapılarını açtı. Evinin devasa mahzenlerini; örgütün efsanevi lideri ve hemen yanda fotoğrafını gördüğünüz Yane Sandanski ve komitacıları için gizli bir sığınağa dönüştürdü. İşte bu tehlikeli oyun, Manolis’e çok pahalıya patlayacaktı.

Bulgarlar için ulusal bir kahraman, Kuzey Makedonyalılar için bağımsızlık savaşçısı, Osmanlı içinse azılı bir çeteci olan Yane Sandanski, Balkan tarihinin en gri figürlerinden kabul ediliyor. “Pirin İmparatoru” lakaplı bu komitacı lideri, idealist bir devrimci olmanın ötesinde, hareketini finanse etmek için zengin tüccarları haraca bağlamaktan çekinmeyen ve kiliseye bile aman vermeyen sert bir figür olarak anlatılıyor. Sandanski, Avrupalı büyük güçlerin (Rusya, Avusturya-Macaristan vb.) Balkanlar’a müdahale etmesine şiddetle karşıydı. Ona göre Balkanlar’ın kaderini dış güçler değil, bölgenin kendi halkları ortaklaşa belirlemeliydi. Hatta kralların ve kiliselerin yönlendirdiği milliyetçiliğin halklara sadece kan getireceğine inanıyordu. Örgütün sağ kanadı Makedonya’nın Osmanlı’dan ayrılıp doğrudan Bulgaristan Krallığı ile birleşmesini (ilhak edilmesini) savunurken; Sandanski, Makedonya’nın bağımsız ya da özerk bir birim olarak kalacağı, tüm Balkan halklarının (Bulgar, Rum, Sırp, Arnavut ve Türkler) eşit haklarla bir arada yaşayacağı bir Balkan Federasyonu kurulmasını düşlüyordu. Bir “Osmanlı Sosyalisti” gibi hareket eden, çözümü topyekün bir ayrılıkta değil, Osmanlı İmparatorluğu’nun demokratikleşmesinde gören bu adam çok ilginçtir ki bir dönem Jön Türkler ile anlaşıp İstanbul’daki 31 Mart Vakası’nı bastırmaya bile katılmış.

Manolis Kordopulov, 1912 Balkan Savaşı kaosu sırasında, Osmanlı ordusu Melnik’ten çekilirken trajik bir şekilde öldürüldü. Resmi turizm hikayeleri suçu hemen Osmanlı askerlerine atsa da, tarihsel gerçekler bambaşka bir şüpheyi doğuruyor: Sandanski ve yandaşlarının, Manolis’in o devasa servetine ve bu muhteşem konağa çökmek için savaş kargaşasından yararlanıp onu infaz ettiği iddia ediliyor. Nitekim Manolis’in ölümünün ardından ev, Sandanski’nin ekibine çok yakın olan yerel isimlerin eline geçmiş. Bugün bu evin sahipleri onların torunları.

Melnik’in hemen yanı başında, yaklaşık 6 km mesafede, Pirin Dağları’nın o meşhur kum piramitleriyle çevrili, mistik ve çok etkileyici bir yerleşke olan Rozhen Manastırı‘nı gezmek için yollara düştük. Güneybatı Bulgaristan’ın en büyük ve günümüze en iyi korunarak gelmiş manastırlarından biri olan Rozhen Manastırı, sadece dini bir merkez değil, aynı zamanda fırtınalı Balkan tarihinin de en sessiz tanıklarından. Bu manastır Osmanlı idaresi, Bulgar Ulusal Uyanışı ve Yane Sandanski’nin devrimci faaliyetlerinin tam kesişim kümesinde yer alan, tarihsel olarak çok “politik” ve fırtınalı bir mekan.

Osmanlı İmparatorluğu Balkanlar’ı yönetirken, manastırlar genellikle tamamen yıkılmak yerine belli bir vergi yükümlülüğü ve özerklikle varlıklarını sürdürdüler. O dönemde Melnik, yoğun bir Yunan (Rum) nüfusa ve kültürüne sahipti. Bölgedeki kiliseler Fener Rum Patrikhanesi’ne bağlıydı ve ibadet dili Yunancaydı.

Tam kuruluş tarihi kesin bilinmese de Rozhen Manastırı’nın geçmişi 13. yüzyıla (Erken Orta Çağ) kadar uzanıyor. Manastır Helenleşme politikasına karşı, Bulgar uyanışının, Bulgarca ibadetin ve Kiril alfabesiyle yazılmış dini kitapların korunduğu bir kale işlevi görmüş. Osmanlı döneminde Rozhen Manastırı, bölgenin en büyük toprak sahiplerinden biri haline gelmiş. Etrafındaki devasa üzüm bağları sayesinde Melnik şarap ticaretinin hem üreticisi hem de manevi hamisi konumundaymış. Manastırın bugün gördüğümüz o muhteşem ahşap oymaları, freskleri ve hatta renkli vitray pencereleri, Bulgar Ulusal Uyanış döneminin en ünlü sanat okullarından (özellikle Bansko ve Debar okulları) çıkan Bulgar ustalar tarafından yapılmış. Yani manastır, Bulgar kimliğinin sanatla haykırıldığı bir yer haline gelmiş.

17. yüzyılın sonlarında büyük bir yangınla neredeyse tamamen kül olan manastır, 18. yüzyılın başlarında zengin yerel bağışçılar (Melnikli şarap tüccarları da dahil) sayesinde küllerinden yeniden doğmuş. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında Osmanlı karşıtı silahlı komitacılar için dağlardaki manastırlar en güvenli sığınaklar olmuşlar.

Yane Sandanski ve adamları Rozhen Manastırı’nı sadece bir ibadethane olarak görmediler; burayı bölgesel bir karargah, silah deposu ve lojistik üs olarak kullandılar. Hatta gelirlerini de kendi davaları için harcadılar.

Manastıra vardığımız zaman sanki bir kalenin surlarına gelmişsiniz hissine kapılıyorsunuz. Bu hisse Bulgaristan’ın (özellikle Şumnu’ya kadar olan şehirlerinde gezeceğimiz) tüm manastırlarında kapıldık. Bulgaristan’daki (ve aslında genel olarak Balkanlar ile Ortodoks coğrafyasındaki) eski manastırların yüksek duvarlarla çevrili, adeta birer Orta Çağ kalesi gibi inşa edilmelerinin arkasında hem güvenlik zorunlulukları hem de mimari ve felsefi gerekçeler yatıyor. Dönemin amansız eşkıya baskınlarından, savaşlarından ve içindeki paha biçilemez el yazması hazineleri koruma kaygısından doğan bu yüksek ve sağır taş duvar; aslında içeriye adım attığınızda karşılaşacağınız o muazzam ahşap estetiği ve manevi huzuru koruyan sert birer zırhtır.

Alışılagelmiş soğuk, taş manastırların aksine Rozhen, ahşap revakları, asma yapraklarının gölgelediği iç avlusu ve sarmaşıklarıyla inanılmaz davetkar ve huzurlu bir atmosfere sahip. Altıgen şeklindeki iç avlu mimarisi fotoğraflamak için muazzam bir derinlik sunuyor.

Manastırın merkezindeki Meryem Ana’nın Doğumu Kilisesi, ahşap oyma işçiliğinin şaheseri sayılan devasa bir ikonostasise (ikon duvarı) ev sahipliği yapıyor.

İçerideki 16. ve 18. yüzyıllardan kalma freskler, İncil’den sahneleri tüm canlılığıyla bugüne taşıyor. Maalesef yine içeriden fotoğraf almak yasak. Paylaştığım fotoğraflar çaktırmadan çekebildiklerimiz.

Manastırı bu sakin hali ile gezdikten sonra Pirin Dağları manazarası eşliğinde yakındaki başka bir kiliseye doğru kısa bir yürüyüş yaptık. Yürüyüşümüzün amacı tartışmalı komitacı Yane Sandaski’nin mezarını görmek.

Osmanlı’ya karşı otonom bir Makedonya/Balkan Federasyonu hayali kuran Sandanski, 1915’te rakip milliyetçiler tarafından pusuya düşürülüp öldürüldüğünde, yoldaşları onu başka bir yere değil, ömrünü adadığı ve hatta davası uğruna mal varlığına çöktüğü Rozhen Manastırı’nın hemen 200 metre ilerisindeki Aziz Nikola Kilisesi’nin bahçesine gömdüler.

YANE SANDANSKİ’NİN KİLİSE BAHÇESİNDEKİ MEZARI

Rozhen Manastırı ziyaretimiz sonrasında tekrar aracımıza doluşup yollara düşüyoruz. Rotamızda bu kez Leshten ve Kovachevitsa köyleri var. Her ikisi de kelimenin tam anlamıyla birer dağ köyü olmalarına rağmen hiç de sıradan yerler değiller. Bulgaristan’ın “Mimari ve Tarihi Sit Alanı” ilan ederek koruma altına aldığı bu yerleşimler, adeta birer zaman kapsülü gibi günümüze ulaşmış büyüleyici açık hava müzesi durumundalar. Açıkçası, seyahatimizi planlarken internette bu köylerin fotoğraflarına bayılmış ve hiç düşünmeden hemen programımıza dahil etmiştim.

Şimdi coğrafi olarak Pirin Dağları silsilesinden çıkıp, Mesta Nehri vadisini aşarak Batı Rodop Dağları’na doğru tırmanışa geçiyoruz. Yaklaşık 90-100 kilometrelik, ortalama 1,5-2 saat sürecek ama manzarasıyla bizi büyüleyecek bir dağ sürüşü bizi bekliyor.

Bulgaristan’ı gezerken yerel rehberlerden Osmanlı’nın Bulgarlara karşı yoğun bir din değiştirme baskısı yaptığına dair anlatımları sıkça duyabilirsiniz. Ancak madalyonun diğer yüzüne baktığımızda bu iddiaların tam olarak gerçeği yansıtmadığını görürüz. Osmanlı’da halk etnik kökenine göre değil, inancına göre ayrılırdı: Müslümanlar ve Gayrimüslimler. İmparatorluk, resmiyette uyguladığı ‘Millet Sistemi’ gereği, ödenen cizye vergisi karşılığında Hristiyan tebaanın inancına ve ibadetine karışmazdı. Eğer iddia edildiği gibi topyekün bir asimilasyon politikası olsaydı, 500 yılın sonunda Balkanlar’da Hristiyan ve Bulgar kimliğinin hayatta kalması zaten mümkün olamazdı. İşin aslı, gayrimüslimlerden alınan cizye vergisi Osmanlı bütçesinin en önemli gelir kalemlerinden biriydi. Dolayısıyla devlet, ekonomik nedenlerle de tebaasının Hristiyan kalmasını bir anlamda tercih ediyordu.

Tabii bu durum, Osmanlı’nın Balkanlar’daki din işlerine hiç karışmadığı anlamına da gelmiyor. Özellikle merkezi otoritenin sarsılmaya başladığı 17. yüzyıla gelindiğinde, Balkanlar’daki bazı yerel yöneticilerin baskıları ve bölgesel İslamlaştırma dalgaları, ovalarda yaşayan pek çok Bulgar ailesini zor bir tercihle baş başa bırakmış. İşte birazdan sokaklarını arşınlayacağımız Kovachevitsa ve Leshten gibi dağ köyleri; dinlerini, dillerini ve kimliklerini her ne pahasına olursa olsun korumak isteyen zanaatkarların, Rodop Dağları’nın en aşılmaz yamaçlarına sığınarak taş ve ahşapla inşa ettikleri o sessiz direnişin adıdır.

Yolculuğumuzun dağ köyleri ziyareti bölümünde önce Leshten’e vardık ve aracımızdan köy meydanında indik. Köyün kuruluşu, az önce bahsettiğim o tarihi kırılma anıyla doğrudan bağlantılı. Osmanlı’nın merkezi otoritesinin zayıfladığı ve Balkanlar’da, özellikle de hemen aşağıda kalan Mesta Nehri vadisinde bölgesel İslamlaştırma baskılarının arttığı dönemde; vadi boyundaki köylerini geride bırakan zanaatkar, inşaatçı ve tüccar aileler, Rodop Dağları’nın bu aşılmaz, dik yamaçlarına çekilerek Leshten’i kurmuşlar. Köy, 19. yüzyıldaki Bulgar Ulusal Uyanış dönemi boyunca bölgedeki ticaretin ve zanaatın gelişmesiyle en parlak günlerini yaşamış ve bugünkü görkemli silüetine kavuşmuş. Leshten, birazdan gezeceğimiz Kovachevitsa’ya kıyasla daha turistik, daha renkli ve “sanatsal” bir havaya sahip. Buradaki tarihi evler aslına son derece sadık kalınarak restore edilmiş ve günümüzde daha çok şık butik otel konseptiyle hizmet veriyorlar.

Aziz Paraskevi Kilisesi’ni sağımıza alarak, tarihin içinde donup kalmış gibi duran evlerin arasından tepeye doğru yürümeye başladık. Kafamızı her kaldırdığımızda karşıda bizi Pirin Dağları’nın muazzam panoramik manzarası selamlıyor. Bozulmamış dokusuyla burası aynı zamanda Bulgar sinema sektörünün de sık sık doğal plato olarak kullandığı popüler bir film setiymiş.

Yokuşu tırmanırken gözümüz hemen mimari detaylara takılıyor. Klasik bir Leshten evinde zemin katlar tamamen harçsız, kalın yerel taş duvarlardan inşa edilmiş. Zamanında ahır, mahzen veya erzak deposu olarak kullanılan bu alt katlar, dış dünyaya karşı adeta birer kale gibi sağır; pencereleri küçücük. Üst katlar ise tam bir tezatlıkla koyu renk ahşap iskeletli, beyaz badanalı ve son derece hafif yaşam alanlarından oluşuyor.

Bu evlerin çatılarında bildiğimiz kırmızı kiremitlerden göremezsiniz. Bunun yerine yakındaki nehir yataklarından veya taş ocaklarından toplanan, “Tikla” adı verilen ince, yassı, gri renkli doğal taşlar tahta çıtaların üzerine pul pul dizilmiş. Bu taş çatılar, evlere inanılmaz bir görsellik ve masalsı bir hava katıyor. Üst katların sokağa doğru taşan geniş ahşap cumbaları ise hem içerideki yaşam alanını genişletiyor hem de sokaklara harika bir ritim veriyor. Bu dağ köy evleri mimari stiline “Rodop Ekolü” deniyor.

Dar sokakları arşınlayarak köyün en tepesinde bulunan ve “Kil Ev” (Clay House) olarak bilinen sıra dışı yapıya kadar yürüyoruz. Dürüst olmak gerekirse bu ev köyün o kendine has tarihi taş dokusuna pek uymuyor; yine de fantastik tasarımıyla turistik bir çekim noktası yaratmışlar, fotoğraflaması oldukça keyifli.

Köyün bu en üst noktasından Leshten’in taş çatılarına ve karşıdaki dağlara bakarak son karelerimizi alıyor, ardından bu masal diyarından aşağıya, aracımızın yanına doğru keyifle geri yürüyoruz.

Sonraki gezi durağımız olan Kovachevitsa Köyü, Lehsten Köyü’ne 8 km kadar uzaklıkta bulunuyor. Rodop Dağları denince akla genellikle Müslümanlığı seçmiş, Bulgar kökenli halk olan Pomaklar gelir.

Kovachevitsa Köyü ise tam tersi bir hikayenin ürünüdür. Burası, 17. yüzyıldaki o din değiştirme baskılarına boyun eğmeyen, Hristiyan kimliğini ve kültürünü korumak için dağların kalbine sığınan Bulgar zanaatkarlarının kurduğu saf bir Ortodoks kalesidir.

Yine de köyün girişinde Türk rehberimiz Beyhan’ın işaret ettiği geleneksel giysileri içinde bazı pomak köylüleri görüyoruz.

Kovachevitsa Köyü, Lehsten’e göre daha otantik ve ağırbaşlı bir yer gibi duruyor. Tarihi doku daha ham ve korunmuş.

Bir vadinin içine kurulmuş olduğundan Lehsten’deki gibi her evden görülen dağ manzarası yerine dar taş sokaklar ve yüksek taş duvarlar ön plandalar.

Geleneksel taş evler de daha mütevazı görünümdeler. Biz bu köyde önce kısa bir yürüyüş yapacağız ve Kabkobata Müze Evini gezeceğiz. Tipik bir dağ köy evinin içini görüp bu köy halkının gündelik yaşamına şahitlik edeceğiz.

Bu köy içinde bir eve misafir olup öğle yemeğinde yöresel yemekler yiyeceğiz.

Gezimiz ve öğle yemeğimiz sonrasında Kovachevitsa’nın zamana direnen o dar taş sokaklarını geride bırakarak tekrar aracımıza doluşuyoruz. Rodoplar’ın bu büyüleyici taş dünyasına şimdilik veda etme vakti…

Yaklaşık bir saatlik, virajlı ama keyifli bir dağ sürüşünün ardından Bulgaristan’daki ikinci konaklama noktamız olan Bansko’ya varıyoruz. Odalarımıza yerleşip, bu seyahatteki evimiz olacak Molerite Hotel’de kısa bir soluklanma molası verdikten sonra vakit kaybetmeden kendimizi dışarı atıyoruz. Bakalım Balkanlar’ın bu ünlü kayak merkezi, bahar mevsiminin bu aylarında bize ne gibi sürprizler sunacak?

Gezekalın…

Dr Ümit Kuru

08.06.2026

Leave a comment

by Gezekalın on Haziran 7, 2026 • Permalink

Posted in Bulgaristan, Yurtdışı Gezi Yazıları

Tagged Bulgar Ulusal Uyanışı, Bulgaristan, Kovachevitsa, Leshten, Melnik, Rozhen Manastırı

Posted by Gezekalın on Haziran 7, 2026

https://gezekalin.com/2026/06/07/ortak-gecmisin-izinde-sofyadan-sofyaya-11-gun-bulgaristan-gezisi-melnikden-banskoya/

Ortak Geçmişin İzinde: Sofya’dan Sofya’ya 11 Gün Bulgaristan Gezisi- Sofya’dan Melnik’e

İstanbul Havalimanı’ndan tam vaktinde havalanan Türk Hava Yolları uçağı, yaklaşık bir saatlik keyifli bir gökyüzü mesaisinin ardından Sofya Havalimanı’na teker koydu. Artık Bulgaristan topraklarındayız…

Beklediğimizden çok daha hızlı ilerleyen pasaport kontrolü ve bavul telaşının ardından, dışarıda bizi güler yüzleriyle karşılayan Pavlina ve Türk rehberimiz Beyhan ile buluştuk. Kısa bir tanışma faslı ve heyecan dolu gezi rotamızın son rötuşlarını dinledikten sonra, tekerlekler bu kez Sofya’nın güneyine, Balkanlar’ın adeta ruhunu barındıran Rila Manastırı’na doğru dönmeye başladı.

Başkenti merak edenler için küçük bir not: Sofya’yı gezinin son gününe, yani büyük finale sakladık! Şimdilik yollar sakin, trafik telaşsız ve daha havalimanı çıkışında bile göz alabildiğine uzanan asude bir yeşillik bize eşlik ediyor. Yolculuk asıl şimdi başlıyor…

Sofya’yı arkamızda bırakıp güneye doğru süzülürken, bizi Rila Manastırı’na kadar yaklaşık iki saat sürecek 140 kilometrelik şahane bir rota bekliyor. Şahane kelimesi bile bazen yetersiz kalıyor; zira etrafımızda tabiricaizse insanın gözlerini yoran, başını döndüren muazzam bir yeşillik var. Bu görsel şölene yol kenarlarında öbek öbek açmış, adeta bize el sallayan kıpkırmızı gelincikler eşlik ediyor.

Yol boyunca gözümüzü alan o muazzam yeşillik, Bulgaristan’ın en büyük koruma alanı olan Rila Milli Parkı’nın ta kendisi. Yaklaşık 810 km²‘lik devasa bir alanı kaplayan park; ülkedeki diğer iki milli park olan Pirin ve Merkez Balkan Milli Parklarından çok daha geniş. Ülkenin en yüksek tepesi olan Musalla Zirvesi de Rila Dağı üzerinde bulunuyor.

Rila, adını Trak dilinde “bol sulu dağ” anlamına gelen “Roula” kelimesinden alıyor. Hakikaten de dağ, adının hakkını sonuna kadar veriyor. Milli parkın yüksek kesimlerinde, buzulların erimesiyle oluşmuş kristal berraklığında 120’den fazla buzul gölü bulunuyormuş.

Bulgaristan’ın en önemli manevi hamisi kabul edilen Aziz Ivan Rilski (Rilalı Aziz Ivan), 10. yüzyılda tamamen “münzevi” (inzivaya çekilen kişi) yaşam tarzının bir gereği olarak Rila Dağları’nı seçmiş. Onun bu zorlu coğrafyayı tercih etmesinin arkasında hem dönemin sosyo-politik iklimi hem de kişisel inanç dünyası yatıyor. Birinci Bulgar İmparatorluğu’nun (özellikle Çar Simeon dönemi) altın çağını yaşadığı o yıllarda, kilise ve devlet kurumları büyük bir zenginlik ve ihtişam içindeymiş. Aziz Ivan; kilisenin bu aşırı dünyevileşmesine, saray yaşamının yozlaşmasına ve maddiyata dayalı düzene tepki duymuş. Tanrı’ya gerçekten yaklaşabilmek için toplumdan, unvanlardan ve konfordan tamamen uzaklaşması gerektiğine inanmış. Sonunda da o dönem için aşılamaz kabul edilen Rila Dağları’nda inzivaya çekilmiş. Rila’da bir ağaç kovuğunda, ardından da bugün hala ziyaret edilebilen karanlık, dar bir taş mağarada 7 yıl boyunca neredeyse hiç insan görmeden, sadece dua ederek ve doğanın sunduklarıyla beslenerek yaşamış.

Aziz Ivan aslında bir manastır kurmak ya da bir topluluğa liderlik etmek istememiş; onun tek arzusu yalnız kalıp Tanrı’ya yakınlaşmakmış. Ancak onun bilgeliğini ve mucizelerini duyan müritler, peşinden Rila Dağları’na gelmeye başlamışlar. İlk manastır yerleşkesi, aslında bugün gördüğümüz görkemli yapının olduğu yerde değilmiş; Aziz Ivan’ın yaşadığı mağaraya çok daha yakın, mütevazı ahşap kulübelerden oluşuyormuş. Bu ilk kilisenin bulunduğu yerde yanda fotoğrafı görülen bir şapel bulunuyor. Ancak azizin 946 yılındaki ölümünden sonra, onun kutsal emanetlerini ve anısını korumak isteyen müritleri; kış şartlarına daha dayanıklı, çığ ve sel tehlikesinden uzak, su kaynaklarına daha yakın olan bugünkü nehir yatağı kenarındaki vadiyi seçmişler. Böylece azizin ölümünün ardından müritleri, onun mütevazı mezarı etrafında toplanarak bugün UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan, yüzyıllar boyunca Osmanlı döneminde bile Bulgar kültürünü, dilini ve Ortodoks inancını diri tutan o muazzam Rila Manastırı külliyesini inşa etmeye başlamışlar. Günümüze kadar ulaşan bu ibadethane, Orta Çağ savunma mimarisiyle Balkan estetiğinin harmanlandığı, muazzam bir açık hava müzesi.

Rila Manastırı yüzyıllar boyunca yangınlar, yıkımlar ve istilalar görmüş; fakat her defasında sadık koruyucuları tarafından daha da görkemli bir şekilde yeniden ayağa kaldırılmış. Burası bir ibadethane olduğu kadar, bir ülkenin hafıza odası. Bugün gördüğümüz o büyüleyici yapı, aslında 19. yüzyıldaki büyük yangından sonra yükselen “Bulgar Uyanışı” mimarisi izlerini taşıyor.

Dağların gölgesine gizlenmiş, dışarıdan bakıldığında adeta aşılmaz bir kaleyi andıran (kale-manastır), ancak kapısından içeri girdiğinizde sizi revaklı avluları, yüzlerce keşiş odası ve ortasındaki Hrelio Kulesi ile bambaşka bir zamana ışınlayacak o devasa yapıya varmak üzereyiz. Fotoğraf makinesinin deklanşörüne basmak için sabırsızlanıyorum.

Rila Manastırı’nın surlarında iki ana giriş kapısı bulunuyor ve ikisi de açıldıkları şehirlerin ya da bölgelerin isimlerini taşıyorlar:

Dupnitsa Kapısı (Dupnishka Porta): Batı tarafında yer alan ve genellikle ziyaretçilerin ilk karşılaştığı, manastıra ana girişi sağlayan kapı. Biz de bu kapının önünde araçtan indik.

Samokov Kapısı (Samokovska Porta): Doğu tarafında yer alan ve adını Samokov kasabasından alan diğer büyük kapı. Fırın ve eski değirmen gibi çiftlik bölümleri bu kapının yakınında bulunuyor.

Dışarıdan aşılmaz bir Orta Çağ kalesi gibi duran bu manastırın avlusuna adım attığınızda, sizi ilk vuracak olan yapı, asırlık ahşap kokusuyla manastırı sarmalayan devasa revaklı galeriler oluyor.

Bu katlarda keşişlerin inzivaya çekildiği küçük odalar ve dönemin aristokrat misafirlerinin ağırlandığı, tavanları el işçiliği ahşap oymalarla bezeli büyük odalar bulunuyor. Koridorlarda yürürken sanki zamanın durduğu hissine kapılıyorsunuz.

Avlunun tam merkezinde, kubbeli ve göz alıcı mimarisiyle manastırın kalbi olan Başkilise (Meryem Ana’nın Doğuşu Kilisesi / Rozhdestvo Bogorodichno) yer alıyor. 19. yüzyılın ortalarında (büyük yangından sonra) inşa edilen kilisenin dış revaklarını süsleyen o rengârenk, canlı freskler, dönemin en ünlü ressamı Zahari Zograf ve ekibinin fırçasından çıkmış. Özellikle dış revaklardaki (giriş tavanları ve duvarları) kıyamet günü, cennet, cehennem ve adalet sahneleri doğrudan onun eseri. İyilik ile kötülüğün, cennet ile cehennemin amansız savaşını o kadar canlı anlatıyor ki, saatlerce bakabilirsiniz. Tabii bunun için buraya koca bir günü ayırmanız gerekiyor.

Bu arada manastırın ancak avlusundan fotoğraflanmasına izin verildiğini öğrenince şoke oldum. İç kısımlardan ve 4-5 katlı ahşap keşişhane ile misafirhanelerin koridorlarından bile fotoğraf çekilmesine müsaade etmiyorlar ve bu konuda çok katılar. Fresklerin bulunduğu iç kısımlarda flaş kullanımının yasaklanmasını anlıyorum ama avlu hariç hemen her yerdeki bu katı fotoğraf yasağına pek anlam veremedim doğrusu.

Biz önce kilise kısmını gezdik. Kilisenin dışındaki o renk cümbüşünün ardından Başkilise’nin ağır ahşap kapısından içeri süzüldüğünüzde, bambaşka bir dünyaya adım atıyorsunuz. Dışarısı ne kadar aydınlık ve canlıysa, içerisi o kadar loş, mistik ve insanı kendi içine döndüren bir derinliğe sahip. İçeri girdiğinizde gözünüzün ilk göreceği şey, kilisenin tam karşısını boydan boya kaplayan o muazzam ikonostasis (altar perdesi) oluyor.

Tamemen ahşap oymacılığıyla yapılan bu devasa perde, bütünüyle saf altın varakla kaplı. Loş ışıkta, yanan mumların titrek alevi bu altın yüzeylere çarptığında içeride adeta mistik bir parlaklık oyunu başlıyor. Yapımı tam üç yıl süren bu ikonostasis, Bulgaristan’daki en büyük altar perdesi olma özelliğini taşıyor ve üzerinde yüzlerce bitki, çiçek ve hayvan motifi gizliyor.

Dışarıda Zahari Zograf’ın fırçasından çıkan o meşhur sahneler, içeride de tüm ihtişamıyla devam ediyor. Kilisenin kubbesinden tabanına kadar neredeyse tek bir santimetrekare bile boş bırakılmamış. Duvarlar; İncil’den sahneler, azizlerin portreleri ve özellikle manastırın hamisi olan Aziz Ivan Rilski’nin hayatından kesitlerle dolu. Yüzyılların getirdiği is ve mum dumanı bu fresklere sinmiş; bu da içerideki o asırlık yaşanmışlık hissini iyice artırıyor.

Kilisenin ikonostasisinin hemen sol tarafında, üzeri kadife örtülerle ve gümüş işlemelerle bezeli ahşap-metal bir sandık içinde, manastırın kurucusu ve Bulgaristan’ın en önemli azizi kabul edilen Rilalı Aziz Ivan’ın bozulmamış eli (rölikleri) bulunuyor. Yıl boyunca binlerce hacı ve ziyaretçi sadece bu sandığa dokunup dua etmek için buraya geliyor. Bu noktada öne eğilerek saygılarını sunan insanlar görürseniz anlayın ki doğru yerdesiniz. Aşağıdaki fotoğraf tabii ki bana ait değil, açık kaynaklardan bulup paylaştım.

Kafanızı yukarı kaldırdığınızda ise o yüksek kubbelerden sarkan, pirinç ve kristal karışımı devasa avizeler dikkatinizi çekiyor.

Kilise kısmından sonra diğer bölümler için bilet alıp gezimize devam ettik. Önce manastırın müze kısmını gezdik. Müze; manastırın zengin geçmişini, Osmanlı padişahlarının verdiği fermanları, eski silahları, ikonaları ve paraları barındırıyor. Ama bizim en çok ilgimizi çeken kısım; Keşiş Rafail tarafından tek bir tahta parçasından, büyüteç kullanılarak ve iğne ucuyla oyularak 12 yılda yapılan, içinde 650 minyatür insan figürünün işlendiği ünlü Rafail Haçı oldu. Müze kısmında çaktırmadan bu müthiş eseri fotoğraflayabildim. Bir gezgin için fotoğraf karelerine o anı hapsedememek korkunç bir şey! Onun için, eğer esere gerçekten zarar vermeyecekse, bu tür yasakları çiğnemekten maalesef kendimi alıkoyamıyorum.

Daha sonra avluyu dört bir yandan kuşatan, beyaz kemerler üzerindeki o muazzam ahşap balkonlu 4 ve 5 katlı binaları gezmeye başladık. Bu katlarda 300’den fazla keşiş odası (kiliya), 4 adet küçük saray şapeli, kütüphane ve farklı şehirlerden gelen misafirlerin ağırlandığı, el işçiliği ürünü ahşap tavanlı misafirhane (Arhondarik) odaları bulunuyor. Konut kanatlarında yer alan ve geziye açık olan odalar, bir görevli eşliğinde tek tek açılarak bize tanıtıldı.

Binaların kuzey bölümünde yer alan devasa mutfak bölümü de ziyaret edilebiliyor. Mutfak, 22 metre yüksekliğinde, yukarıya doğru daralan spiral bir baca sistemine sahipmiş. Geçmişte yüzlerce keşiş ve binlerce hacı için dev kazanlarda yemeklerin pişirildiği bu yeri gezmek, zamanında burada var olan yaşam hakkında oldukça bilgi verici.

En son olarak ise manastırın avlusunda bulunan ve zamana meydan okuyan, en eski ve orijinal tek yapı olan Hrelio Kulesi’ni (Hrelyova Kula) gezdik. 1335 yılında yerel feodal bey Hrelio tarafından hem bir savunma kulesi hem de sığınak olarak inşa edilmiş, 23 metre yüksekliğindeki bu taş kulenin en üst katında küçük bir şapel (Başkalaşım Şapeli) ve çok değerli 14. yüzyıl freskleri yer alıyor.

Bir heves, kulenin tepesinden güzel kareler yakalayabileceğimiz umuduyla daracık merdivenleri tırmandık. Ama ne yazık ki fotoğraf çekilmesine izin verilen bu tek yerde bile arzu edilen fotoğrafları almanız pek mümkün olmuyor; çünkü dışarıya bakan küçük açıklıklar pencerelerle kapatılmış. Bence kuleyi sadece dışarıdan fotoğraflamak daha doğru bir tercih olur; daracık merdivenleri tırmanacağım diye boşuna vakit kaybetmeyin.

Samokov Kapısı’na yakın bir konumda; manastırın kendi kendine yeten ekonomik bir ekosistem olduğunu kanıtlayan, geçmişte ekmek ve un ihtiyacını karşılayan tarihi değirmen ve fırın bulunuyor. Burada bizim pişilere benzeyen ve pudra şekeri dökülerek yenen Rila Ekmeği (Mekitsa) satılıyor. Ayrıca manastır surlarının hemen dışında, ormanlık alanda yer alan Aziz Ivan Rilski’nin Mağarası ve Şapeli ile manastır mezarlığı (kemiklik kilisesi) da bu manevi coğrafyanın ayrılmaz birer parçası. Bizim programda mağara ziyareti olmasına rağmen şiddetli yağmur nedeniyle iptal etmek zorunda kaldık.

Rila Manastırı gezimizi 3 saate sığdırmak zorunda kaldık ve yakında bulunan Gorski Kut Restoran’da yemek yedik. Öğle yemeklerini genellikle çorba, ekmek ve salata şeklinde geçiştirmeye çalıştık. Çorbalar genelde tavuk çorbası, fasulye çorbası, et çorbası veya bizim cacığın bir benzeri olan tarator çorbası oldu. Bulgaristan’ın en çok yenen, adeta ülkenin milli yiyeceği kabul edilen salatası Şopska Salatası‘nı çok sevdik. Bizdeki çoban salatasından en büyük farkı, üzerine Bulgaristan’ın meşhur Sirense (Sirene) adı verilen beyaz koyun veya keçi peynirinin rendelenerek eklenmesi. Peynir küp küp doğranmıyor; salatanın üzerini adeta karlı bir dağ gibi kaplayacak şekilde incecik rendeleniyor.

Rila Manastırı gezisi ve yemek sonrasında Melnik’e doğru hareket ettik. Bundan sonra da yaklaşık 2 saatlik yolumuz var.

Rila Manastırı’nın asırlık ahşap kokusunu ve akarsularının sesini arkamızda bırakıp dağ yolundan aşağıya, Struma Vadisi’ne doğru süzülüyoruz. İstikametimiz, Bulgaristan’ın en küçük ama hikayesi en büyük kasabalarından biri olan Melnik.

Yolculuğun ilk yarım saatinden sonra, sağımızda akan nehrin yoldaşlığında ilerlerken sol tarafımızda göğe doğru aniden yükselen, keskin ve hırçın hatlarıyla dikkat çeken yeni bir dev beliriyor: Pirin Dağları. Rila ne kadar yumuşak hatlı, ulu çamların sakladığı “bol sulu” bir dağ ise, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Pirin Milli Parkı da bir o kadar mermer zirveli, kayalık ve Alpler’i andıran bir hırçınlığa sahip.

Sonunda Melnik’e vardık ve buradaki evimiz olacak Melnik Hotel‘e yerleştik. Otelimiz, kasabaya yukarıdan bakan çok güzel bir konuma sahip. Kısa bir ihtiyaç molasının ardından grup olarak kendimizi hemen Melnik sokaklarına attık. Zaten boylu boyunca uzanan tek bir ana caddesi olan kasabada, doğrudan ünlü Kordopulov Evi‘ne kadar yürüdük. Aslında bugünün son aktivitesi bu müze evi gezmekti ve normalde saat 18.00’e kadar açık görünüyordu. Ancak rehberimizden müzenin kapılarını erken kapattığını öğrenince, bugünün programından ikinci fireyi de vermiş olduk. Tur lideri ve programı yapan kişi ben olunca; kendime mi kızayım, yoksa keyfine göre erken kapatan Bulgar müze görevlisine mi kızayım bilemedim.

Neyse ki Melnik, kapalı kapıların arkasına saklanmayacak kadar cömert bir açık hava sahnesi sunuyor bize. Cadde boyunca müze eve doğru yürürken bir süre güzel ve eski ev fotoğraflıyoruz. Kordopulov Müze Evi’nden içeri giremesek de yönümüzü yukarı çevirdiğimizde karşımıza çıkan o muazzam dış siluet, kaçan hevesimizi fazlasıyla geri getirmeye yetiyor.

Bölgenin en zengin şarap tüccarı olan Kordopulov ailesinin 1754 yılında yaptırdığı bu devasa konak, asimetrik pencereleri, ahşap işçiliği ve altındaki piramit kaya kütlesine yaslanan vakur duruşuyla tam bir mimari şaheser. Akşamüstünün o bulutlu havasının ışığında fotoğraf makinelerimizin deklanşörlerine yükleniyoruz. Daha sonra bu evin yanındaki patikayı takip ederek Melnik’i tepeden gören noktaya ulaşıp, panoramik fotoğraflar almayı ihmal etmiyoruz.

Konağın önünden ayrılıp gözlerimizi biraz daha yukarı, kasabayı bir taç gibi kuşatan o meşhur Melnik Piramitleri’ne çeviriyoruz. Doğa, burada kelimenin tam anlamıyla bir heykeltıraş gibi çalışmış. Kum ve kil karışımı bu devasa kaya oluşumları, rüzgarın ve yağmurun asırlar süren sabırlı dokunuşlarıyla sivri kulelere, mantar kayalara ve adeta Kapadokya’yı andıran peri bacalarına dönüşmüş. Yüksekliği yer yer 100 metreyi bulan bu sarı, toprak rengi piramitlerin üzerine tutunmuş yeşil çalılar ve ağaçlar, akşam güneşinin kızıllığı altında eminim ki daha da güzel gözükecekti. Güneş olmasa da bu grilik, piramitlerin o vahşi ve zamansız dokusunu daha da belirgin kılmış.

Evlerin kiremit çatılarının hemen arkasından adeta birer kale duvarı gibi yükselen bu piramitler, Melnik’e dünyanın hiçbir yerine benzemeyen o dramatik ve tiyatral havasını veriyor. Müze erken kapanmış olabilir ama tam da bu saatte, Melnik piramitleri altındaki bu kasabanın dar ve sakin taş sokaklarında yürümek, programdaki tüm fireleri unutturacak kadar büyüleyici.

Akşam yemeğimizi Aleksova Kashta adlı bir restoranda yedik. Bulgaristan’da özelliği olan yerlerde yemek istiyorsanız mutlaka önceden yer ayırtmanız gerekiyor. Çoğunluğu küçük aile işletmeleri olan bu mekânlarda yer bulmanız problem olabiliyor.

Akşam yemeği tüm gezimiz sırasında yediğimiz en güzel yemek olmasa da içtiğimiz en güzel şarapları kesinlikle Melnik’te yudumladık. Melnik’in arkasını yasladığı o yumuşak kumtaşı piramitleri, sadece görsel bir şölen sunmuyor; altlarına kazılan devasa mahzenlerle şaraplar için asırlardır doğal birer klimalı depo görevi de görüyorlar. Burada şarapçılık, ticari bir işten ziyade, Traklar döneminden beri kesintisiz akan 8000 yıllık bir nehir gibidir.

Melnik şarabı denince, dünya lügatında anlatılan en meşhur hikaye İngiltere Başbakanı Sir Winston Churchill ile ilgilidir. Sıkı bir gurme ve içki tutkunu olan Churchill’in, her yıl Melnik’ten özel olarak 500 litre (yaklaşık iki büyük fıçı) şarap sipariş ettiği ve bu şaraba kelimenin tam anlamıyla hayran olduğu yazılıyor. Onun masasına kadar giden bu lezzetin sırrı ise sadece bu topraklara özgü endemik bir üzümde saklı: Shiroka Melnishka Loza (Geniş Yapraklı Melnik Asması).

Güzel şarap içmeyi sevsem de bir şarap uzmanlığım yoktur. Kaynaklarda Melnik şarapları için “ağırbaşlı, tütün ve deri kokan, yüksek tanenli, güçlü şaraplar” diye yazıyor. Ağırbaşlılığını tam bilemesem de Melnik şarabını çok sevdiğimi söyleyebilirim.

Güzel bir akşam yemeği ve şarabın ardından oteldeki odalarımıza çekildik. Erken saatte binilen uçağımız bize gün kazandırdı ama 3 saat öncesinden havalimanında bulunma zorunluluğu gece boyu uykusuz kalmamıza neden olmuştu. Yastığa kafamın değmesine 5 cm kala uykuya daldığımı düşünüyorum. Yarına sabahın ilk ışıklarında Melnik’i dolaşmaya çıkacağız.

Gezekalın

Dr Ümit Kuru

06.06.2026

Leave a comment

by Gezekalın on Haziran 5, 2026 • Permalink

Posted in Avrupa, Bulgaristan, Yurtdışı Gezi Yazıları

Tagged Aziz Ivan Rilski, Bulgaristan, Hrelio Kulesi, Melnik, Rafail Haçı, Rila Manastırı

Posted by Gezekalın on Haziran 5, 2026

https://gezekalin.com/2026/06/05/ortak-gecmisin-izinde-sofyadan-sofyaya-11-gun-bulgaristan-gezisi-sofyadan-melnike/

Ortak Geçmişin İzinde: Sofya’dan Sofya’ya 11 Gün Bulgaristan Gezisi-Genel Değerlendirme

Bir gezgin için en büyük ödül, herkesin ‘Orada ne var ki?‘ diye baktığı topraklardaki saklı hazineleri bulmaktır. Bayram öncesi dostlarımla muhabbet ederken, “Eee, bayramda rota neresi?” sorularına “23 Mayıs – 3 Haziran 2026 tarihleri arasında 11 günlüğüne Bulgaristan’a gidiyoruz” dediğimde yüzlerde beliren o tanıdık şaşkınlığı çok iyi hatırlıyorum. Bakışların söylediği çok netti: “Yahu, Bulgaristan için 11 gün çok değil mi?“

Oysa bir yılı bulan süredir Bulgaristan hakkında haritalar, gezi yazıları ve yerel kaynaklar arasında mekik dokuyan ben, bu ülke için 11 günün bile yetmeyeceğini, zamana karşı yarışan yoğun bir programımız olacağını gayet iyi biliyordum. Öyle ki; Burgaz’ı, Nesebar’ı, Varna’yı, yani ülkenin o çok bilinen sahil şeridini bile bu programa sığdıramayıp bir sonraki geziye feda etmek zorunda kalmıştım!

Çoğumuz için Bulgaristan; Sofya’nın kasvetli binalarından, Filibe’nin tanıdık sokaklarından veya kayak merkezlerinden ibarettir. Başından söylemek isterim ki; Rehberlerin ezbere bildiği, tur şirketlerinin dışına çıkmaya cesaret edemediği o klasik rotaları bir kenara bırakın. Bizim yaptığımız bu programı başka bir yerde bulamayacak, Filibe, Sofya, Burgaz ve Varna dışındaki saklı Bulgaristan hazinelerine uzanan bir rota göremeyeceksiniz. Bu yazı dizisinde sizi, Türkiye’de hiçbir acentenin kapısından geçmediği, tur otobüslerinin uğramadığı, tarih ve doğanın adeta kucaklaştığı bambaşka bir coğrafyayı keşfetmeye davet ediyorum.

Bulgaristan gezi yazılarımın sonuna geldiğimizde, o şaşkın bakışların yerini imrenmeye ve ‘Biz buraları nasıl kaçırmışız?’ hayıflanmalarına bırakacağına da çok eminim. Bu nedenle sizinle önce tüm gezi programımızı paylaşarak işe başlamalıyım.

Yolculuğumuz, uçakla Sofya’ya inerek başladı ve bize firmanın tahsis ettiği tur aracı ile en az 1700 km yol yaparak tam 11 gün sonra yine Sofya’dan İstanbul’a dönerek noktalandı. Yukarıda genel olarak gezi haritasını paylaştığım turumuzun, gün ve gün gezi programı ise aşağıdaki gibi gerçekleşti;

1. Gün İstanbul-Sofya (Varış ve tur başlangıcı)-Rila Manastırı-Melnik (261 km)

2. Gün Melnik- Rozhen Manastırı – Kovachevitsa – Bansko (147 km)

3. Gün Bansko – Dar Hat Treni / Avramovo – Velingrad – Filibe (Plovdiv) (159 km)

4. Gün Filibe (Şehir İçi Gezi)

5. Gün Filibe – Koprivshtitsa – Karlovo – Kızanlık (Kazanlak) (199 km)

6. Gün Kazanlık – Buzluca – Şipka – Bojentsi (Bozhentsi) – Dryanovo – Veliko Tırnovo (118 km)

7. Gün Veliko Tırnovo – Arbanasi – Madara Rider – Şumnu (Shoumen) (186 km)

8.Gün Şumnu – Razgard–Mumcular (Sveshtari) – Rusçuk (Ruse) (176 km)

9. Gün Rusçuk – Ivanovo – Krushuna Şelaleleri – Devetashka Mağarası – Lofça (Lovech) (162 km)

10. Gün Lofça – Plevne (Pleven) – Prohodna Mağarası – Vratsa – Sofya (275 km)

11. Gün Sofya (Şehir İçi Gezi)- İstanbul

Son yazılarımda geziyi beraber yaptığımız seyahat firmalarının isimlerini vermiyorum. Hatta eski yazılarımdaki firma isimlerini bile tek tek silmiştim. Bu bilgileri ticari bir algı yaratmamak adına, sadece özelden soran okuyucularımla paylaşıyordum. Ama bu sefer bir istisna yapacağım. Neden mi? Çünkü bugün kendi aracınızla değil de bizim gibi bir arkadaş grubuyla yola çıkmak isteseniz, Türkiye’de bu hazırladığımız programa cesaret edebilecek, bu rotaya yaklaşabilecek tek bir Türk seyahat acentesi bile bulamazsınız. Umarım yakın zamanda Türk firmaları da bu coğrafyanın potansiyelini fark eder ve rotalarını buraya kırarlar. Bu nedenle Bulgaristan gezisi yapmayı arzu eden gruplar olursa, en azından denenmiş ve güvenilir bir yerel firma ile geziyi organize edebilirler.

Gelelim bu zorlu lojistiği bizim için kusursuzlaştıran o isme… Bulgaristan’daki yol arkadaşımız Easy Bulgaria Travel ve firmanın harika sahibi sevgili Pavlina oldu. Kendisinden ve sunduğu hizmetten o kadar memnun kaldık ki, bu teşekkürü buraya yazmayı bir borç bildim. İsterseniz, İngilizce konuşana göre biraz daha fazla ücretli olmak üzere, Türkçe konuşan yerel bir rehber organizasyonu da yapabiliyorlar.

Seyahatin en lezzetli kısmına, yani gastronomiye gelirsek; Pavlina’nın yerel önerileriyle ve benim aylardır didik didik edip çıkardığım mekan listesi yan yana gelince, ortaya tam bir lezzet şöleni çıktı. Çoğuna sadece yerellerin gittiği o çok özel köşelerde, enfes Bulgar yemeklerini deneyimleme şansımız oldu.

Fiyatlar konusuna gelirsek… Bulgaristan, Euro para birimine geçişin ardından (geçen seneki ziyaretime kıyasla) gözle görülür bir pahalanma yaşamış. Ancak buna rağmen, özellikle yeme-içme anlamında bizim ülkemizle kıyaslandığında hala kesinlikle çok daha ekonomik bir rota.

Eğer aklınızda bir Bulgaristan seyahati varsa, ilk çözmeniz gereken düğüm doğru zamanlamadır. Kendi tecrübelerime dayanarak rahatlıkla söyleyebilirim ki; bizim tercih ettiğimiz Mayıs sonu – Haziran başı dönemi bu coğrafya için kelimenin tam anlamıyla biçilmiş kaftan. Doğanın deli gibi uyandığı, her yerin göz alıcı bir yeşile büründüğü ve sokakların buram buram çiçek koktuğu muazzam bir zamandan bahsediyorum. Sevgili eşim Naime ile artık bir gezi geleneği haline getirdiğimiz o rutini siz de ihmal etmeyin derim: Fotoğraf için en ideal ışığı ve huzurlu sakinliği sunan sabahın erken vakitlerini ve gün batımı şehir yürüyüşlerini yapmayı sakın unutmayın.

Bizim seyahatimizin bitişinden kısa bir süre sonra, ülkenin dünyaca ünlü ‘Gül Festivali‘ dönemi başlıyordu. Geçen yıl Bulgaristan’a tam da festival zamanı gitmiş ve o renkli coğrafyayı deneyimlemiştik. Ancak bu yıl bilerek ve isteyerek o dönemi seçmedik. Çünkü festival dönemi demek; özellikle Kazanlık civarında katlanan otel fiyatları, hınca hınç dolu sokaklar ve ciddi bir kalabalık demekti. Eğer amacınız sakin, tadını çıkararak ve daha ekonomik bir keşif yapmaksa, festivalin hemen öncesindeki o ‘sakin gücü’ yakalamak çok daha akıllıca bir strateji olacaktır.

Küçük bir seyahat tüyosu daha bırakayım: Eğer rotanızı Haziran sonuna doğru planlarsanız, bu kez Kazanlık civarında morun her tonuna şahit olacağınız enfes bir lavanta hasadı zamanına denk gelebilirsiniz. Özetle; Bulgaristan size her bahar ve yaz başında farklı bir görsel şölen vadediyor, yeter ki ne istediğinizi bilin ve planınızı ona göre yapın.

Balkanlar’ı gezerken coğrafyayı sadece gözünüzle değil, tarihin bıraktığı o görünmez tortularla da okursunuz. Bulgar halkında, özellikle yaşlı kuşakta ilk bakışta sezilen o sert ve soğuk mesafe, aslında bu toprakların hafıza sandığından kaynaklanıyor. Sınırın bu tarafında geçmişin yaraları hala taze… Orada temas ettiğiniz soydaşlarımızda Jivkov döneminin o asimilasyon travmalarını hissederken; müzelerdeki resmi anlatılarda ise adeta ezberletilmiş bir ‘Osmanlı zulmü’ vurgusuna çarpıyorsunuz.

Bir gezgin olarak gayem; geçmişi bugünün terazisinde yargılamak değil, sadece anlamak. Biliyorum ki her ulus, kendi kurucu mitini bir ‘öteki’ üzerinden yaratır. Nitekim 500 yıllık ortak geçmişin ardından bu topraklarda Osmanlı’ya ait pek çok eserin izinin silinmesi de tam olarak bu hafıza savaşının bir parçası.

Ancak tarih, tam da bu noktada, müze duvarlarının ötesinde çok büyük ironiler saklar. Örneğin; dün Bulgar ulusunu ‘Osmanlı’dan kurtaran kahraman’ olarak göklere çıkarılan Rusya Çarlığı, zaman çarkı döndükçe bu kez aynı halkın gözünde kurtulunması gereken baskıcı bir sömürgeciye dönüşüveriyor. Tarih işte böyle dinamik bir öğretmen; dünün kurtarıcısını, bugünün egemeni yapabiliyor. Biz misafirlere düşen, sınırın bu tarafındaki o karmaşık düğümü dışarıdan seyredip, heybemize dersler doldurarak yola devam etmek…

Bulgaristan’ın tarihi, coğrafyası ve genel seyahat ipuçlarına dair merak ettiğiniz tüm detayları daha önce kaleme almıştım; dilerseniz “Gezekalın” sayfalarından ulaşabilirsiniz.

Eh, hazırlıklar tamamsa; sınırın hemen ötesindeki o keşfedilmemiş cennete uzanmaya, ezberleri bozmaya ve saklı hazinelerin izini sürmeye başlıyoruz. Yolumuz uzun, keşfimiz bol olsun!

Gezekalın

Dr Ümit Kuru

05.06.2026

Leave a comment

by Gezekalın on Haziran 4, 2026 • Permalink

Posted in Avrupa, Bulgaristan, Yurtdışı Gezi Yazıları

Tagged Bulgaristan, Sofya

Posted by Gezekalın on Haziran 4, 2026

https://gezekalin.com/2026/06/04/ortak-gecmisin-izinde-sofyadan-sofyaya-11-gun-bulgaristan-gezisi-genel-degerlendirme/

Gül Festivali Bahane, Bulgaristan’ı Keşif Gezisi Şahane! Trevne

Aslında Trevne, bu gezimiz programında hiç yoktu. Bayram dönüşünde sınır kapısında olabilecek yoğunluğu düşününce “Geziyi bir gün daha niye uzatmadık? Bayram yoğunluğu yaşamazdık!” diye bir fikrin sonucunda programa ekledik. Büyük Bulgaristan turu için zaten o bölgeyi iyi çalışmıştım. Yani yöreyi masa başından iyi tanıyordum. Trevne’ye doğru bir günlük yolculuk ayarlayıverdik.

**Hotel Edelweiss Yürüyüş Parkurları 2025 / Bulgaristan Turu**

Kaldığımız otelin civarında o kadar güzel yürüyüş parkurları vardı ki mekandan ayrılmadan bir kez daha, kısa da olsa, bir yürüyüş yapalım dedik. Bu sefer otelden Buzluca Anıtı‘na doğru değil de tersi yönde yürüyelim istedik.

**Hotel Edelweiss Çevresinde Yürüyüş Parkuru-Şipka Geçidi 2025 / Bulgaristan Turu**

Kahvaltı ve yürüyüş sonrası otelden ayrıldık. İlk hedefimiz 30 km kadar ötede bulunan Ethno Village Etar. Yaklaşık 45 dakika sürecek yolumuz var. Yol üzerinde Buzluca Anıtı‘nı iyi gören bir noktada, anıtı fotoğraflamak için durduk.

**Buzluca Anıtı 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Bulgaristan’ın Komünist Rejimle yönetildiği döneme ait, bence çoğu zevksiz ve abartılı, bir sürü anıt mevcut. Buzluca Anıtı’da Kazanlık’a yakın Buzluca (Buzludja) (Hacı Dimitar) Zirvesi’nde yer alan görkemli bir Sovyet dönemi yapısı. Beton, çelik ve cam malzemelerle yapılmış yapı 1974-1981 yılları arasında inşa edilmiş.

Kırmızı yıldızlı 70 metrelik kule ve “uzay gemisi” biçimli büyük tören salonu, tipik sosyalist gerçekçi ve fütüristik tasarım anlayışını yansıtıyor. Bugün artık anıt terk edilmişlik yaşıyor. Geleni gideni yok. Rejim değişikliği sonrası kaderine terk edilmiş. Bulgar halkının çoğu o dönemi pek sevmiyor ve iyi hatırlamıyor. Şimdilerde anıtta restorasyon çalışmaları yapılıyormuş.

Anıt 1891’de burada toplanan Dimitar Blagoev öncülüğündeki sosyalist grubu anmak için yapılmış. Bu oluşum Bulgar Sosyal Demokrat Partisi’ne, sonrasında Bulgar Komünist Partisi’ne uzanan sürecin başlangıcı sayılıyor. Yukarıda paylaştığım gibi, dün yürüyüş yaptığımız güzergahta bu amaca yönelik başka heykeller de vardı.

**Ethno Village Etar 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Bulgaristan’ın tek ve biricik açık hava etnografya müzesinin arazisine adım attığınızda, günümüzden farklı bir dünyaya da adım atıyorsunuz. Yedi hektarlık alanda, taş‑ahşap karışımı, canlanma dönemi mimarisiyle restore edilmiş geleneksel evler, çalışır halde su değirmenleri, yün kırma makinaları yer alıyor.

**Etar Açık Hava Müzesi-Girişteki Mozaik Tablo 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Biz burayı gezmekten büyük keyif aldık. Uzun bir zaman geçirdik. Buraya giriş ücretli. Yaşlı ve emekli iseniz indirim alabiliyorsunuz.

Etar Açık Hava Müzesi kapısından girer girmez, sanki bir film setine adım attık. Bu açık hava müzesinde 50 yapı ve su gücünün ürettiği sistem ile çalışan el sanatları atölyesi (un değirmeni, dokuma, çömlekçilik vb.) sergileniyor; Amaç, Bulgar Rönesansı dönemindeki günlük yaşamı ve zanaat kültürünü ziyaretçilerin görüsüne sunmak.

Etar Açık Hava Müzesinin araç otoparkı var. ilk giriş kapısından sonra gelen binalar yeme içme yerleri. Devamında bir ağıl ve bir değirmene ulaşacaksınız. Etar aslında, Gabrovo Şehri’nden geçen Yantra Nehri’nin eski adıymış. Bulgaristan’da faaliyette olan tek su tesisleri koleksiyonu da bu açık hava müzesinde bulunuyor.

Etar Müzesi’ni yaratma fikri Gabrovalı Lazar Donkov‘dan gelmiş. Binaların mimari kompleksinin inşası, 1963 yılında Sivek Nehri boyunca mevcut yapıların restore edilmesiyle başlamış. Arkasından değirmenler restore edilmiş. Daha sonra kompleksi çeşitlendirmek için komşu köylerden bir bıçak atölyesi ve bir başka su değirmeni daha buraya getirilmiş. Yani zamanla tesis genişlemiş.

**Ethno Village Etar -Su Değirmeni 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Burada sergilenen su değirmenleri orijinal ve halen işlevseller. Bu açık hava müzesinde değirmenlerin yün eğirmek, tahıl öğütmek, ahşap, metal ve tekstil makinalarını işletmek için nasıl kullanıldığı gösteriliyor. Su çarklarını harekete geçiren bir kanal ve mekanizma sistemi yerinde korunmuş.

Değirmenlerin bir kısmı, müzenin bulunduğu yerde başlangıçta da varlarmış. Bu ilkel ama doğa ile uyumlu ve çevre dostu hidrolik güçle ahşap ustasının torna tezgahı dönmüş, buğday öğütülmüş, yün eğirilmiş. Geçmişte kullanılan bu sisteme, bugün burada şahit oluyorsunuz.

**Krastnikkolchov Hanı-Etar Açık Hava Müzesi 2025 / Bulgaristan Turu**

Krastnikkolchov Hanı 19. yüzyılda Gabrovo’da faaliyet gösteren birkaç han arasından en yoğun olanıymış. Bu han 1974 de inşa edilmiş. Krastnikkolchov Hanı‘nda zaman zaman sergiler oluyormuş. Bu yazıyı hazırlarken öğrendim ki, biz gezdiğimiz zaman da Ruse Bölgesel Tarih Müzesi’nden bazı eserler burada haziran-ağustos ayları arasında sergileniyormuş. Ruse Bölgesel Tarih Müzesi seneye yapacağımız büyük Bulgaristan turu programımda da vardı. Ama Ruse’ye (Ruscuk) giriş zamanımız geç saatlere denk gelecek gibi olduğundan müzeyi gezemeyebiliriz diye üzülüyordum. Şimdi en azından burada ve beklenmedik şekilde müzenin bazı eserlerini görmüş olduk.

**Krastnikkolchov Hanı İçindeki Geçici Sergiden 2025 / Etar Müze Gezisi**

Saat Kulesi-Etar Açık Hava Müzesi 2025 / Bulgaristan Gezisi

Bu alanda bir tane de saat kulesi mevcut. Bulgar zanaat ve ticaret merkezlerinde saat kulelerinin inşası 18. yüzyılda başlamış. Saat kuleleri, zamanı takip etmek yanında, yangınlara veya saldırılara karşı gözetleme kuleleri olarak da hizmet etmiş. Saatlerin kasaba ve belediye binalarına ve kilise kulelerine yerleştirildiği Batı ve Orta Avrupa’daki kasaba ve şehirlerin aksine, bu amaça uygun kamu binaları olmayan Bulgarlar, saatler için özel kuleler inşa etmişler.

Etar Müzesi’ndeki saat kulesi, Dryanovo kasabasında bulunan saat kulesinin bir kopyasıymış. Dyranovadaki saat kulesi 1778’de inşa edilmiş ve 1946’da yıkılmış. Müzedeki benzer kule inşası ise 1975’te başlamış.

**Etarr Açık Hava Müzesinde Köprü 2025**

Müzede iki adet taş köprü de inşa edilmiş. Tek kemerli ve iki kemerli köprüler, 19. yüzyılda Gabrovo’da var olan tipik köprü yapılarını temsil ediyor .

**Başta Mavi Renkli Sakov Evi ve Devamında Zanaatkar Sokağı-Etar 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Zanaatkarlar Sokağı mimari kompleksi, 19. yüzyıldan kalma binalarla, aktif zanaatkar atölyeleri, ticari satış noktaları, bir kahve dükkanı ve zanaatkar ve tüccar evleriyle ana kentsel caddeyi temsil ediyor. Buradaki evler, Gabrovo ve çevresinde var olan orijinal mimari örneklerin kopyalarını içeriyor. Sokağın kahvesinde mutlaka kahve içmenizi tavsiye ederim.

Müzenin sonuna doğru bir kilise-okul bulunuyor. Okullu Epifani Kilisesi‘nin prototipi, 1868 yılında Dryanovo (Direnova) Belediyesi, Radovtsi köyünde inşa edilen bir kiliseymiş. Binanın mimarisi dış cephesiyle etkileyici ve daha sonra bir sunak için dış apsis inşa edilerek kilise olarak hizmet vermeye uyarlanmış ve ikinci katta bir okul ile birleştirilmiş. Kilise, 1998-2004 döneminde müze gelirleri ve Etar zanaatkarlarının, vatandaşların ve Veliko Tarnovo Piskoposluğunun bağışlarıyla inşa edilmiş.

**Okullu Epifani Kilisesi-Etar 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Etar Açık Hava Müzesini ya da resmi adıyla Ethno Village Etar Kompleksini ziyaret etmeyi mutlaka Bulgaristan gezinize dahil etmelisiniz. Bİz burada çok eğlendik ve bilgilendik. Daha sonra da Sokolski Manastırı‘na doğru yola çıktık. Manastır buraya 4 km mesafede.

**Sokolski Manastırı-2025 / Bulgaristan Gezisi**

1832’de yakınlardaki Sokola Mağarası’nın (Şahin Mağarası) girişine küçük bir ahşap kilise ve harap bir kulübe inşa edilmiş ve 1834’te yerel köylerden gelen insanların yardımıyla ahşap binaların yerine büyük bir tapınak inşa edilmiş ve kutsanmış.

Bu manastır bir ara Bulgar Özgürlük hareketlerine de ev sahipliği yapmış. Manastırın çok güzel bir avlusu ve bahçesi mevcut. Ortada bulunan çeşme 8 musluklu ve 1868 yılına tarihleniyor.

Manastır gezimizden 25 km sonra Trevne’ye (Tryavna) vardık. Önce konaklama yapacağımız Enika adlı oteli bulmamız gerekti. İlk başta, tüm Bulgaristan gezimiz boyunca en suratsız insanla karşılaştığımızı düşündük. Ancak sonra otel sahibinin dil problemi olduğunu anladık. Tercüme programları iki tarafında imdadına yetişti. Burası şehrin tarihi kısmına yakın ve yeni bir oteldi. Kahvaltısı olmayan, günün belli bir saatinden sonra kendimizin kapı şifreleri ile otele girip çıktığı otellerden çıktı. Ama memnun kaldık. Hotel Familiya adı bir diğer otel daha merkezde ama orada da kahvaltı yok. Trevne küçük bir yer.

**Kaptan Diado Nicholas Meydanı-Trevne 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Trevne küçük bir yer ama barındırdıkları ile seveceğiniz bir kasaba. Burada Bulgar Uyanış Dönemi’nden kalma çok sayıda ev mevcut. Yalnız kötü taraf, biz pazartesi günü oradaydık. Pazartesi salı günleri müze evler ziyarete kapalılar. Gezilecek müze evlerden Raykov Evi Müzesi, Slaveikov Evi Müzesi ve Eski Okul Müzesi ziyarete kapalı. Biz de haliyle sadece dışarıdan fotoğraflamak zorunda kaldık. Bir tek Daskalova Evi Müzesi‘ni gezme şansımız oldu. “Filibe’de bir sürü müze ev gezdin! “Bıkmadın mı müze ev gezmekten?” diye soruyorsunuzdur. Hayır! Bıkmadım. Çünkü buradaki evler, uyanış dönemi (revival) asimetrik ev örneklerinden. Yani daha çok kırsalda yapılan, cumbalı, simetriden daha çok fonksiyonel olması hedef güdülen evler. Büyük Bulgaristan turunda pazartesi salı günlerine bu bölge gezisi denk gelmesin diye program üzerinde epey zorlanmıştım.

**Kaptan Diado Nicholas Meydanı-Trevne 2025**

Uzun zaman önce XII. yüzyılın sonunda, İkinci Bulgar Krallığı’nı kuran kraliyet hanedanı olan Asenevtsi’nin yazlık saraylarının bu bölgede bulunduğuna dair yazılar var. Ancak belgelere göre ıssız olan bu bölgeye yerleşimi Osmanlı teşvik etmiş. Bu bölge dağlardan haydutların yol kesip kervanları soydukları bir bölgeymiş. 1565 yılına ait bir belge, dağdan geçen geçidi haydut baskınlarından korumak için bu bölgeye yerleşenlerin vergi indirimlerinden faydalanacaklarını söylüyor. “Harbalii” olarak adlandırılan ve tek görevleri bu haydutları engellemek olan bu yerleşimciler için uygulanan vergi indirimleri, sonraki yıllarda yeni yerleşimcileri cezbetmiş ve nüfus artmış. Trevne’de bu şekilde kurulmuş.

XVII-XVIII. yüzyıllardan beri bu bölge zanaatkarları ile biliniyor. Trevne (Tryavna) halkı ahşap oymacılığı, ikonografi, inşaat gibi çeşitli zanaatlarda usta bir halk olarak biliniyor. Hatta Bulgaristan’ın en eski Revival Sanat Okulu olan Trevne Okulu burada kurulmuş. Bu okul XIX. yüzyılın sonu – XX. yüzyılın başına kadar varlığını sürdürmüş. Sonrası ise sanayileşmenin olumsuz etkisi. Zanaat zamanla burada da önemini yitirmiş. Ahşap oymacılığı ile ilgili muhteşem işlerine Daskalova Ev Müzesinde şahit olduk. Aşağıda bunlar güzel örnekleri paylaşıyorum.

Trevne’nin gezilecek ana meydanı Kaptan Diado Nicholas Meydanı. Bulgaristan’ın bugün korunmuş tek Rönesans meydanı.

Burada tam karşınızda Trevne Saat Kulesi, hemen onun yanında Eski Okul Müzesi, arkanızda kalacak olan kilise Aziz Başmelek Mikail Kilisesi (St. Archangel Michael Church), Klisenin biraz ilerisinde karşı çaprazda ise Raykov Evi Müzesi bulunuyor. Saat Kulesinin yanından ise çok güzel bir taş köprü var. Taş Köprüyü geçince El Sanatları Sokağı, bunun devamında ise daha az meşhur çok sayıda eski ev ile Daskalova Ev Müzesi ve Slaveikov Ev Müzesi var. Yani dr bir alanda herşeyi bulabiliyorsunuz.

Trevne Saat Kulesi, kasabasının simgesi olup 1814 yılında inşa edilmiş. Ülkedeki korunmuş revival dönemi mimari topluluğunun bir parçası kabul ediliyor.

**Aziz Başmelek Mikail Kilisesi – Trevne 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Aziz Başmelek Mikail Kilisesi (St. Archangel Michael Church) bir iddiaya göre 12. yüzyılda inşa edilmiş. İkinci Bulgar İmparatorluğu döneminde Asen kardeşler, Aziz Başmelek Mikail’e adanmış üç kilise inşa ettirmişler. Bunlardan birinin de Trevne’de olduğu söyleniyor. Tarih şimdiye kadar bu gerçeği doğrulamamış. Ancak kilise 18. yüzyılda kesinlikle varmış. Sonradan yanmışsa da 1819 yılında yerine yenisi yapılmış.

Trevneli ahşap ve ikonografi ustaları maharetlerini bu kilisede göstermişler. Güzel bir kilise. İçindeki tahta işleri de hayret verici tarzda ince işçilikle yapılmış. Çan kulesi sonradan eklenmiş.

**Eski Okul Binası-Trevne 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Eski Okulu kapalı olduğu için gezemedik. Ancak binayı dışarıdan fotoğraflayabildik. OKul 1836 ile 1839 yılları arasında inşa edilmiş. Bulgaristan’daki ilk laik okullardan bir tanesi olarak kabul ediliyor. Petko Slaveykov’un burada öğretmenliği kabul etmesi sayesinde zamanın modern eğitimi Trevne’de verilebilmiş. Onun evi eski şeşhirde.

Slaveykov’un eğitimde yaptığı değişiklikler o kadar çok ve o kadar önemliymiş ki bugün bile Eski okul, onu adı ile de yani Slaveykov Okulu olarak da biliniyor.

**Raykov Müze Ev-Trevne 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Bulgaristan’ın ilk kimya profesörü olan Pencho Raykov‘un doğduğu, babası ve zamanın zengin tüccarı Nikola Raykov yaptırdığı Raykov Müze Evi de o gün ziyarete kapalıydı. Evi dönemin en meşhur ustası Dimitar Sergeyov yapmış.

Zamanın Trevne’sindeki zengin ve uyanış dönemi yaşamını gösteren bir ev burası. Burada Trevne’ye getirilen ilk yatak ve şehir tipi ev mobilyaları hala sergileniyormuş. Ancak dışarıdan fotoğraflayabildiğimiz evi, bir daha ki sefere gezmek için not aldık.

**Trevne Taş Köprü 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Trevne’nin çevresel mimarisi ve görünümüyle uyumlu bir şekilde bağlantılı olan tonozlu Taş Köprü, 1844-1845’te inşa edilmiş. Özellikle akşam çok güzel fotoğraflar alabileceğiniz bir köşe.

Bizim içeriden gezebildiğimiz tek ev Daskalov Müze Evi oldu. Bu evin bir hikayesi var. Zenginlerden Hacı Hristo Daskalov’un iki oğlu için bu evi inşa ettirmeye karar vermiş ve yine Dimitar Ustaya evin inşa işini vermişler.

**Daskalov Müze Evi-Trevne 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Evin yapımına 1808 yılında başlanmış ama usta Dimitar ve kalfası Ivan bir bahse girmişler. Bahsin konusu; Altı ay içinde evin iki ayrı odasının tavanını kim daha güzel yapacak? İkisinin de altı ay boyunca evin iki odasına yaptıkları ahşap tavanlar muhteşemler.

Bu evde ayrıca ahşap işçiliği ile yapılan Ahşap Oymacılığı Koleksiyonu var. Bulgar krallarının heykel figürleri, Bulgar devrimcilerinin kabartmaları, Rönesans figürleri ahşaba oyulmuş. Sanki adamlar ahşaptan resimler çizmişler. O kadar canlı ve o kadar hareketli tablolar yapmışlar. Aşağıda sergilenen bazı eserler var.

Gezemediğimiz diğer bir müze ev de Slaveikov Müze Evi. Bu ev Trevne’ye öğretmen olarak gelen ve zengin tüccar Raykov’un kızı ile evlenen Slaveikov’ların yaşadıkları ev. Evin önünde onun bankta oturan bir büstü var.

Trevne sokaklarında yürümekten büyük keyif duyacaksınız. Eski şehrin sonuna kadar yürüyün ve orada köprüyü geçerek sağınızda yeşil, solunuzda akan dere sularını izleyerek yürüyüşünüz yapın derim.

**Zanaatkarlar Sokağı- Trevne 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Yemek yiyebileceğiniz çok yer var. Otellerde kahvaltı verilmemesini dert etmeyin. Adam başına 7,5 Levaya iyi bir kahvaltı yapabiliyorsunuz. Slaveykov’un evine yakın Türkçesi Eski Asma (Старата лоза) anlamına gelen yerde kahvaltı yaptık. Renaissance Cafe adlı yakındaki bir mekanın kahveleri çok güzel. Tavsiye ederim. Akşam yemeğimizi ise Staropriemnitsa Zograf adlı hemen Taş Köprü’nün yanındaki yerde yedik. Burada tavuk kavurma siparişi verdim ve çok güzeldi.

Evet sevgili Sanal Gezginler…

Bu son yazı ile dolu dolu geçen, tadı damağımızda kalan Bulgaristan gezimizi sizlerle paylaşmış oldum. Bazı arkadaşlardan çok gurur verici ve teşvik edici geri dönüşler aldım. Bir kısım gezgin arkadaşım da ise Bulgaristan gezisi yapma arzusu doğduğunu gördüm. Ne güzel! Birilerine bir faydamız oldu ise ne mutlu bana..

Gezekalın..

Dr Ümit Kuru

23.06.2025

Leave a comment

by Gezekalın on Haziran 23, 2025 • Permalink

Posted in Avrupa, Bulgaristan, Yurtdışı Gezi Yazıları

Tagged askalova Evi Müzesi', Bulgaristan, Ethno Village Etar, Raykov Evi Müzesi, Slaveikov Evi Müzesi, Sokolski Mnastırı, Trevne

Posted by Gezekalın on Haziran 23, 2025

https://gezekalin.com/2025/06/23/gul-festivali-bahane-bulgaristani-kesif-gezisi-sahane-trevne/

Gül Festivali Bahane, Bulgaristan’ı Keşif Gezisi Şahane!-Güller ve Krallar Vadisi: Kazanlık-Şipka

**Seuthes III (Yapay Zeka ile oluşturuldu)**

Kazanlık’taki Iskra Bölgesel Tarih Müzesi İstanbul’da gözüme kestirdiğim, “Kazanlık gezisinde olmazsa olmaz!” diye düşündüğüm bir müzeydi. Bu müzede özellikle görmeyi çok istediğim bir bölüm var. Kral Seuthes III‘ün mezarından çıkan ve ona ait altın taç, miğfer, dizlik, at süslemeleri (altın-gümüş) gibi paha biçilemez hazinelerin orijinalleri Iskra Tarih Müzesi’nde sergileniyor. Bu müzede, mezardan çıkan bu eserleri görmeyi çok arzuluyorum. Trak mezarlarında ölülere ait sadece küller, bazı kemik parçaları ve dişler dışında insana ait pek bir şey çıkmamış. Ancak, arkeologlardan önce define avcıları bulmamışsa, bol miktarda ziynet eşyaları, altın ve gümüşten eşyalar, savaş aletlerine ait metal kısımlar gün yüzüne çıkmış. Seuthes III Mezarından çıkan kıymetli orijinal buluntular Iskra Bölgesel Tarih Müzesi’nde sergileniyor.

**Iskra Bölgesel Tarih Müzesi-Kazanlık 2025 / Bulgaristan Gezisi**

1901 yılında kurulan Iskra Bölgesel Tarih Müzesi, Bulgaristan’ın en eski bölgesel müzeleri arasında yer alıyor. Bu müze hem bölge arkeolojisini, hem de Bulgar halk kültürünü, sergilenen eserlerle keşfetmek için mutlaka ziyaret edilmeli. Müzenin bölümlerinde arkeoloji, ulusal uyanış (Revival), yakın tarih, etnografya başlıkları altında sınıflanmış 50 000–70 000 arasında özgün eser sergileniyormuş. Müze her gün ve saat 09.00-17:30 arası ziyarete açık. Emekli indirimi bu müzede de geçerli.

**Seuthes III Kral Mezarından Çıkartılan Altın Tacı – Kazanlık 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Müzenin ilk katında, sağ yanda, sadece Seuthes III mezarından çıkarılmış hazinelere ait bir bölüm kurulmuş. Başka bölümlerle çok fazla oyalanmadan ve doğrudan o bölüme gittim. Bu bölümde sergilenen eserlerin ince işçiliği beni şaşırtıyor ve hayran bırakıyor.

**Kral Seuthes III Büstü – Kazanlık 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Onu tasvir eden ve mezarının ön kısmında bulunan büstünün bir replikası bu müzede, bir diğer replikası mezarının önünde, orijinali ise Sofya Arkeoloji Müzesinde sergileniyor. Büstün gözlerinde alabastra ve cam, kaşlarla kirpiklerde ise bakır şeritler kullanılmış. Helenistik realizmi yansıtan bu heykelin orijinalini seneye Sofya Tarih Müzesi’nde mutlaka ziyaret edeceğim.

**Kral Seuthes III Miğferi- Kazanlık 2025 / Bulgaristan Gezisi**

**Kral Seuthes III Dizlik – Kazanlık 2025 / Bulgaristan Gezisi**

**Kral Seuthes III Atı İçin Süslemeler – Kazanlık 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Seuthes III’e ait sergilenen eşyalar arasından replika olan sadece büst. Diğerleri ise orijinal. Krala ait miğfer ve dizlik de ince işçilik eserlerinden.

**Iskra Tarih Müzesi – Kazanlık 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Trak Kralı III. Seuthes (Seuthes III), MÖ 4. yüzyıl sonunda, Trakya’daki Odrysia Krallığını yöneten önemli bir lider. Bağımsız bir Trakya kralı olarak hem yerel, hem de Helenistik dünyada güçlü bir figür.

**Seuthes III Bölümü-Kazanlık / Bulgaristan Gezisi**

Seuthes III güçlü ordusuyla Makedonlara meydan okuyan, Seuthopolis adında planlı bir başkent kuran, ihtişamlı bir mezar kompleksine gömülen önemli bir Trak kralı. Trak tarihinin altın çağını temsil ediyor.

**Seuthes III Mezarından Çıkan Hazineler-Iskra Tarih Müzesi 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Müzenin bir de giriş için ayrı ücret ödenen sanat galerisi bölümü var. Diğer bölümlerinde sergilenen eserleri de gezerek kızlarla buluşmak üzere randevulaştığımız saatte ve randevulaşılan yere gittim. Günün aktiviteleri daha devam edecek.

Kızlar da Gül Festivali nedeniyle kurulan pazarı gezmekten memnun olarak geldiler. Pazardan yine gül yağı bazlı kozmetik ürünler satın alınmış. Ben de bir fikrim olsun diye pazarın başına kadar gittim. Şarap ve peynir üreticilerinin ürünlerini sattıkları kısımda biraz oyalandık. Bulgar şarapları gerçekten çok kaliteli. Tattırılan peynirleri de gayet güzel ve fiyatları Türkiye’ye göre ucuzdu. Ama bozulmadan nerede saklayacaksın, ülkeye nasıl getireceksin? Şarapları ise Svilengrad’da Grand Marketten satın aldık.

**Kral Seuthes III Mezarının Önündeki Ona Ait Büstün Replikası-Kazanlık 2025**

Gezi ekibi yeniden bir araya gelince artık Kazanlık gezimizi sonlandırıp, vadilerin gül kısmından, Trak Kral Mezarları kısmına doğru yola düştük.

**Kral Seuthes III Mezarı – Kazanlık 2025** / **Bulgaristan Gezisi**

Trak Kral Mezarları Vadisinde binlerce tümülüs bulunuyor. Bilimsel kazılarla bu tümülüslerin 300 kadarı incelenmiş ve yaklaşık 15 mezar yapısı ayrıntılı olarak kazılmış. Sadece altı tanesi ise ziyarete açık; Kalabalıktan giremediğimiz Kazanlak Trak Mezarı, Ostrusha Trak Mezarı (4. yüzyıl mezarı, freskli iç mekânı cam koruma altında), Shushmanets Trak Mezarı ( iç mekânı korunmuş), Helvetia Trak Mezarı (“Helvetia Tümülüs” adıyla tanınır, 2017’den beri koruma altında), Griffons (Eşekarısı) Trak Mezarı, Golyama Kosmatka Trak (Seuthes III) Mezarı. Buradaki Trak mezarları UNESCO tarafından Dünya Miras Listesi’ne alınmış.

**Kral Seuthes III Mezarının Mermer Kapıları-Kazanlık 2025** / **Bulgaristan Gezisi**

Ben programıma Ostrusha ve Shushmanets Trak Mezarlarını da dahil etmiştim. Ama vakit buna müsait olmayınca sadece Seuthes III Mezarını gezip, Şipka Geçidi’ne doğru devam etmeye karar verdik. Bir dahaki Bulgaristan gezimize kalan yerler iyice birikti..

Golyama Kosmatka Trak (Seuthes III) Mezarı, Kazanlık’dan 15 km kadar uzaklıkta bir mezar. Her gün saat 09:00-17:00 arası ziyarete açık. Mimarisi, zengin defin eşyaları ve gerçekçi bronz kral portresiyle Trak uygarlığının zirvesini temsil eden mezar yapılarındandır.

**Kral Seuthes III Mezarının Lahit Odası-Kazanlık 2025** / **Bulgaristan Gezisi**

Konu hakkında tartışmalar olsa da MÖ 5. yüzyıla ait bir tapınakken, MÖ 3. yüzyılda Seuthes III için mezar olarak kullanıldığı düşünülüyor. 2004 yılında keşfedilmiş en etkileyici Trak mezarlarından birisi. Mezar kompleksi, 13 metre uzunluğunda taş bir koridor ve üç bölümden oluşuyor; Dikdörtgen giriş odası (sunağa benzer bir taş blok içerir), taştan tonozlu yuvarlak oda, son oda: tek bir taş bloktan oyulmuş lahit oda

Mezar içinde, Iskra Tarih müzesinde sergilenen zengin mezar eşyaları bulunmuş. Ayrıca ilk odada kurban edilmiş bir at iskeleti de buluntular arasında.

Mezar gezimiz ardından Şipka Geçidi‘ne ve Şipka Anıtı‘na doğru yola çıktık. Bu geçidin yolları çok güzel. Rakım yavaş yavaş yükselerek, 1150 metreleri buluyor. Her taraf yemyeşil. Yılın bu mevsimi Şipka Geçidi’nde seyahat etmek için çok uygun.

**Şipka Geçidi 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Bulgaristan’ın Balkan Dağları’nda yer alan Şipka Geçidi, Kazanlık’ı, Gabrovo’ya bağlayan stratejik bir dağ geçidi. Hem coğrafi hem de tarihi açıdan son derece önemli bir nokta. Bu geçidin bizler açısından hüzünlü, Bulgarlar ve Ruslar açısından ise çoşku dolu hikayeleri var. 93 Harbi sırasında Şipka Geçidi, “Şipka Geçidi Muharebesi” olarak adlandırılan bir dizi çatışmaya sahne olmuş. Büyük Bulgaristan turumuz, Osmanlı Bulgaristanı ve 93 harbi temalı olacak. Bu nedenle bu harbi o dönemde ayrıntılı olarak anlatacağım ama şimdilik kabaca şunları söyleyebilirim; 93 Harbinde Ruslar geçidi ele geçirerek Tuna’dan güneye doğru ilerlemek, Osmanlılar ise Balkanların güneyini korumak istemişler. Bu geçidi ele geçiren Rus-Bulgar milis (Opalçentsi) güçleri Ağustos 1877’deki “Şipka Savunması” sırasında Osmanlı ordusunun tekrarlanan saldırılarını başarıyla püskürtmüşler. Plevne Savunması, bu başarısızlık sonrası çöktü. Bu geçidin Osmanlılarca geri alınamaması harbin kaybedilmesine ve hatta Rus Ordusunun Yeşilköy önlerine kadar ilerlemelerine neden oldu.

Bulgarlar bu savaşı uluslarının özgürleşmesinde çok önemli görüyorlar ve geçidin her yerine anıtlar, kiliseler inşaa etmişler. Bu anıtların en önemlisi ve bilineni de Bulgaristan’ın kurtuluşu için Şipka Geçidi Muharebeleri sırasında hayatını kaybedenlerin anısına yapılmış Şipka Anıtı.

**Şipka Anıtı 2025 / Bulgaristan Gezisi**

1934 yılında Stoletov Tepesi‘ne yapılan Şipka Anıtı, aynı zamanda Özgürlük Anıtı olarak da biliniyor. Modern Bulgaristan’ın ve Bulgaristan’ın kurtuluşunun bir sembolü. Anıt, Şipka Milli Parkı Müzesi’nin kalbi kabul ediliyor.

Şipka Anıtı’nın bulunduğu alana aracımızı park dip merdivenleri çıkmaya başladık. Anıtın bulduğu platforma gelince binlerce küçük sineğin saldırısına uğradık ve ne olduğumuzu anlamadık. Gözlerimizi ve sinek yutmamak için ağızlarımızı korumaya aldık. Bu dönemde bu küçük sinekler ortaya çıkarmış.

Ana hatları ortaçağ Bulgar kalesine benzetilmiş ve kilometrelerce öteden görülebiliyor. Bu anıt Bulgaristan’ın dört bir yanından insanların bağışlarıyla inşa edilmiş. Anıtın temel taşı 24 Ağustos 1922’de atılmış, inşaatı 1930’da tamamlanmış ve anıt 26 Ağustos 1934’te Bulgaristan Kralı III. Boris tarafından ziyarete açılmış. Anıtın yüksekliği 31,5 metre. Anıta çıkmak için 890 basamağı adımlamanız gerekiyor.

Aslan, Bulgar devletinin sembolü. Bulgaristan’ın armasını simgeleyen güçlü bronz aslan, anıtın girişini koruyor. Anıtın diğer üç duvarı, geçitin savunulduğu savaş alanları olan Şipka , Şeynovo ve Stara Zagora adlarını taşıyor. Zemin katta mermer bir lahitin altında Şipka’nın savunucularının kalıntıları yatıyor.

**Şipka Anıtı İçindeki Lahit 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Anıtın içine giriş ücretli ve yine emekli-yaşlı indirimi geçiyor (2 Leva ödedik). Şipka geçidinin yukarıdan panoraması ilginizi çekmeyecekse anıtın içine girmenize ve 7 kat çıkmanıza bence gerek yok.

**Anıtın İçindeki Katlarda Sergilenen Eserler**

Müzenin katlarında askerlerin ve gönüllülerin kişisel eşyaları, madalyalar, fotoğraflar, silahlar ve Şipka’da yapılan savaşlarla ilgili belgeler sergileniyor. Sergilenen eserlerden biri de Samara Bayrağı‘nın bir kopyası (Bulgar Opalçentsi’nin ilk savaş bayrağı). Özgürlük Anıtı’nın en yüksek platformu çevrenin güzel bir panoramik manzarasını sunuyor ve tepeden manzara müthişti.

**Şipka Anıtının Tepesinden Manzara-Şipka 2025 / Bulgaristan Gezisi**

Anıt ve çevresindeki son fotoğraflarımızı alarak günün son durağına doğru yola çıktık.

Güzel bir yolu takip ederek Otel Edilweiss‘e vardık ve odalara yerleştik. Ama otele girerken gördüğümüz yolun güzelliği, eşyaları odalara atıp yeniden yollara düşmemize neden oldu.

Güzel bir yürüyüş yolu bulup yaklaşık 1 saatlik nefis bir yürüyüş yaptık.

**Şipka Milli Parkı Buzluca Yakınlarında Yürüyüş Yolu-2025 / Bulgaristan Gezisi**

Bu kısa Bulgaristan gezimizde en çok aklımızda kalan kısımlardan bir tanesi bu yürüyüş oldu. Kazanlık içinde otel bulamayınca mecburen en yakın yer diye seçtiğim otel, müthiş bir yer çıktı. Kesinlikle konaklama için tavsiye ederim.